ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Σάββατο 02 Ιουλίου 2022

Συχνές Ερωτήσεις

Οι πιστώσεις που εγγράφονται στον ΚΑΕ 0441 «Τέλος ακίνητης περιουσίας (άρθρο 24 Ν 2130/93», υπολογίζονται στο ύψος του ποσού που αποδόθηκε κατά το έτος 2020 (απόφαση κατανομής με ΑΔΑ: 6ΡΨ146ΜΤΛ6-ΟΙΜ).

Οι πιστώσεις που εγγράφονται στον ΚΑΕ 0715 «Τέλος διαφήμισης της κατηγορίας Δ' του άρθρου 15 του ΒΔ 24/9-20/10/1958 (άρθρο 9 Ν 2880/2001)», υπολογίζονται στο ύψος των ποσών που αποδόθηκαν κατά το έτος 2020 (απόφαση κατανομής με ΑΔΑ:6Ξ8Δ46ΜΤΛ6-ΝΩΓ).

Η πίστωση που εγγράφεται στον προϋπολογισμό για τα έσοδα από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους για την κάλυψη γενικών αναγκών πρέπει να είναι ίση με το ποσό που προκύπτει από το άθροισμα των κάτωθι: α) του γινόμενου της πρώτης μηνιαίας τακτικής κατανομής έτους 2021 που αποδόθηκε στο δήμο με ΑΔΑ: ΨΗΛΞ46ΜΤΛ6-5ΤΜ, επί δώδεκα (12), β) του γινομένου της απόφασης του Υπουργείου Εσωτερικών του α΄ εξαμήνου έτους 2021 που αφορά στην κάλυψη δαπανών μισθωμάτων κτηρίων των ΚΕΠ με ΑΔΑ: 62Ψ446ΜΤΛ6-ΘΔΒ (ΟΡΘΟΣ ΑΔΑ), επί δυο (2), γ) του γινομένου των αποφάσεων του Υπουργείου Εσωτερικών με ΑΔΑ: ΨΜΤΖ46ΜΤΛ6-92Δ και 6ΓΛ146ΜΤΛ6-Ε6Ι που αφορούν στην κάλυψη μισθωμάτων ακινήτων για το χρονικό διάστημα Ιανουαρίου - Απριλίου 2021, επί τρία (3).

Οι πιστώσεις που εγγράφονται στον προϋπολογισμό, για την κάλυψη δαπανών που αφορούν την πυροπροστασία, υπολογίζονται στο ύψος των ποσών που αποδόθηκαν κατά το έτος 2021 (απόφαση κατανομής με ΑΔΑ: 9Γ6Ξ46ΜΤΛ6-Χ2Ι ΟΡΘΟΣ ΑΔΑ). Ο δήμος μπορεί να επιμερίσει το παραπάνω ποσό και να εγγράψει στους σχετικούς ΚΑΕ το μέρος αυτού που εκτιμά ότι θα δαπανήσει για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών που αφορούν στην πυροπροστασία καθώς, και αυτού που εκτιμά ότι θα δαπανήσει για την κάλυψη επενδυτικών δαπανών.

Επί της ανωτέρω ερώτησης το αρμόδιο Τμήμα Εσόδων της Δ/νσης Οικονομικών Τ.Α. του Υπουργείου μας, απαντά ως εξής: «Σύμφωνα με την ισχύουσα συνταγματική τάξη (άρθρα 79 και 102 Συντάγματος), ορίζονται με νόμο διάφοροι πόροι υπέρ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ανεξαρτήτως ονομασίας («φόροι», «τέλη»  ή «δικαιώματα») τους πιο συγκεκριμένους όρους επιβολής-είσπραξης των οποίων (κατηγορίες υπόχρεων, συντελεστές, χώροι επιβολής, τρόπος καταβολής, προσαυξήσεις, πρόστιμα κλπ) εξουσιοδοτούνται να προσδιορίζουν οι ίδιοι οι ΟΤΑ.

Σήμερα, σε μια σειρά από φόρους (πχ στεγασμένων χώρων) και τέλη (πχ κοινοχρήστων χώρων ή στην επέκταση φόρου 0,5% σε κατηγορίες καταστημάτων), τους όρους επιβολής και είσπραξης ορίζουν οι δήμοι. Ο χρόνος που ορίζεται από τον νόμο για την έκδοση των δημοτικών αποφάσεων είναι είτε ο Οκτώβριος είτε ο Νοέμβριος του προηγούμενου της επιβολής έτους και αυτό συνιστά τον γενικό κανόνα που πρέπει να εφαρμόζεται. Κατ’ αυτόν τον τρόπο και οι προϋπολογισμοί των δήμων μπορούν να συντάσσονται ολοκληρωμένα και έγκαιρα αλλά και οι δημότες να έχουν την απαραίτητη ενημέρωση για να προσαρμόσουν τις δραστηριότητές τους.

Στις περιπτώσεις πάντως μη τήρησης του γενικού κανόνα και λήψης απόφασης αργότερα (ως τα τέλη Φεβρουαρίου, κατά τη νομολογία) ή και αρκετά αργότερα, η χρονική αρμοδιότητα δεν σταματάει αλλά ισχύουν τα εξής:

Σύμφωνα με την πολύ γνωστή ρύθμιση του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (άρθρο 10παρ.5 ν.2690/1999), ο οποίος ισχύει και για τους δήμους (άρθρο 1 ΚΔΔ), «οι προθεσμίες για τη Διοίκηση είναι ενδεικτικές…».  Κατά συνέπεια, αφού η χρονική αρμοδιότητα δεν εξαντλείται στον προβλεπόμενο χρόνο, νομίμως μπορεί να ληφθεί απόφαση επιβολής τελών και αργότερα, κάτι που δέχεται και η νομολογία (ΣτΕ 650/2002, 179/2002). Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνεται ούτε οποτεδήποτε ούτε και άνευ ειδικής αιτιολογίας επειδή επιφέρει αναταραχή τόσο στον προγραμματισμό των νοικοκυριών όσο και των επιχειρήσεων, προφανώς και στους ίδιους τους δήμους, τους προϋπολογισμούς των οποίων αναμορφώνουν.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, δηλαδή λήψης απόφασης επιβολής-αναπροσαρμογής τελών μεταγενέστερα του οριζόμενου χρόνου, οι αποφάσεις που λαμβάνονται εντός του διανυόμενου έτους και με αυτές αναπροσαρμόζονται συντελεστές φόρων ή προσδιορίζεται διαφορετικό ύψος τελών, επιβάλλεται να κρίνονται υπό το φως της τήρησης των συνταγματικών Αρχών της δημοσίου συμφέροντος, της χρηστής διοίκησης και ιδίως υπό την έκφανσή της, της προστασίας της εμπιστοσύνης του πολίτη και της αναλογικότητας.

Ειδική μνεία απαιτείται για τα ΑΝΤΑΠΟΔΟΤΙΚΑ ΤΕΛΗ, επειδή η αντιμετώπισή τους στους προϋπολογισμούς είναι ιδιαίτερη.   

Τα τέλη καθαριότητας-φωτισμού, ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης, καθώς και τα τυχόν δυνητικά τέλη που έχει θεσπίσει ένας δήμος,  εντάσσονται στη γενικότερη κατηγορία των ανταποδοτικών τελών που λόγω της φύσεώς τους, υπακούουν σε μια αυστηρότερη λογική προγραμματισμού, αναφέρονται παγίως σε ένα οικονομικό έτος (ΣτΕ 2542/2005, 609/2004, 981/1992) και γι΄αυτό, οι σχετικές αποφάσεις απαιτείται να λαμβάνονται τον Νοέμβριο του προηγούμενου της υλοποίησής τους έτους, ενώ δεν είναι επιτρεπτή η αναδρομική κανονιστική τους ρύθμιση (ΣτΕ 1752/1997). Επιπλέον, με πληθώρα αποφάσεων των Υπουργών Εσωτερικών και Οικονομικών έχουν ρυθμιστεί και επανα-ρυθμίζονται διεξοδικά τα σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού των δήμων (ετήσιας ομοίως διάρκειας) και της συμμετοχής των εσόδων από ανταποδοτικά τέλη σε αυτόν.

            Όλα τα παραπάνω συνθέτουν ένα πλαίσιο τακτικής διαχείρισης που πρέπει να τηρείται πέραν των αυτονόητων λόγων νομιμότητας και για λόγους ασφαλείας δικαίου και προστασίας της εμπιστοσύνης του πολίτη. Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε τυχόν κάμψη αυτού, μπορεί να γίνεται μόνο κατ’ εξαίρεση και για λόγους ανώτερου τοπικού δημόσιου συμφέροντος, οι οποίοι απαιτείται να δικαιολογούνται πλήρως.                  Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία (άρθρο 79 παρ. δ3 ν.3463/2006 όπως ισχύει), η οποία μάλιστα εδράζεται και στη διάταξη του άρθρου 102 του Συντάγματος, οι δήμοι, ως αυτοτελείς φορείς δημόσιας εξουσίας στο χωρικό τους επίπεδο, έχουν την αποκλειστική αρμοδιότητα της λήψης απόφασης «για τη χρήση και λειτουργία των συστημάτων …άρδευσης και αποχέτευσης». Κατά συνέπεια, κάνοντας χρήση της εξουσίας του, ένας δήμος, σταθμίζοντας τα δεδομένα της περιοχής του όπως αυτός (οφείλει να) τα παρακολουθεί και (οφείλει να) τα εκτιμά, μπορεί να δρομολογεί όποτε θεωρεί σκόπιμο/απαραίτητο/ωφέλιμο, τη λήψη σχετικής απόφασης, χωρίς αυτό να μπορεί να ελεγχθεί από την εποπτεύουσα αρχή, καθότι κάτι τέτοιο θα συνιστούσε εξέταση των λόγων που οδήγησαν τον δήμο στην απόφασή του, δηλαδή ανεπίτρεπτο έλεγχο σκοπιμότητας (Σύνταγμα 102 παρ. 4 και άρθρο 214 ν.3852/2010, όπως ισχύει).

            Πέραν των θεμάτων όμως που συγκροτούν τη σκοπιμότητα λήψης μιας τέτοιας απόφασης (που δεν ελέγχονται), η σχετική νομοθεσία επιβάλλει μια σειρά ουσιαστικών και διαδικαστικών προϋποθέσεων, η τήρηση των οποίων και μόνο, καθιστά την απόφαση νόμιμη. Εννοείται πως οι προϋποθέσεις αυτές, που αφορούν θέματα οικονομικής διαχείρισης, έχουν έναν σαφώς τεχνικό χαρακτήρα, ο οποίος έχει προσδιοριστεί/αποσαφηνιστεί με πληθώρα οδηγιών και γι’ αυτό μπορούν να ελεγχθούν από την εποπτεύουσα αρχή (άρθρα 214επ ν.3852/2010, όπως ισχύουν). Ο τεχνικός (άρα ελεγκτέος) χαρακτήρας αυτών των προϋποθέσεων δεν μπορεί ωστόσο να εξικνείται μέχρι του σημείου να καταργεί την (συνταγματικά κατοχυρωμένη) αυτοτέλεια των δήμων να αποφασίζουν, όποτε εκτιμούν οι ίδιοι, για τα θέματα αρμοδιότητάς τους. Επισημαίνουμε εδώ πως αυτή ακριβώς η δυνατότητα άμεσης ανταπόκρισης των δημοτικών αρχών σε νέες καταστάσεις-ανάγκες του δήμου, συνιστά το μείζον πλεονέκτημα που διαθέτουν οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης έναντι των κεντρικών υπηρεσιών.

Συναφώς και η νομολογία δέχεται πως τυχόν προθεσμίες σε διατάξεις νόμων σχετικές με τον χρόνο λήψης απόφασης για επιβολή ανταποδοτικών τελών, έχουν ενδεικτικό χαρακτήρα (ΣτΕ 650/2002, 179/2002), πόσο μάλλον για αναπροσαρμογή τελών που έχουν ήδη επιβληθεί και η οποία πρόκειται να γίνει για ορθότερη αποτύπωση της πραγματικότητας με βάση νεότερα δεδομένα ή ορθότερη κατανομή του τέλους.

            Κατόπιν των ανωτέρω, αυτό που απαιτείται να τονιστεί και που οφείλουν οι δήμοι να λαμβάνουν υπόψη τους, κατά τη λήψη τέτοιων αποφάσεων (αναπροσαρμογής ανταποδοτικών τελών) είναι το ότι ο συγκεκριμένος τύπος αποφάσεων (επιβολής ή  αναπροσαρμογής ανταποδοτικών τελών), κατ΄εξαίρεση από τα ισχύοντα γενικά για τις κανονιστικού χαρακτήρα αποφάσεις,  πρέπει να συμπεριλαμβάνει αιτιολογία, η οποία πρέπει να είναι πλήρης και εμπεριστατωμένη (ΣτΕ 3263/1982, 3850/1985, 981/1992). Πιο συγκεκριμένα, η διαπίστωση της ύπαρξης αναλογίας μεταξύ της παρεχόμενης ειδικής υπηρεσίας και του επιβαλλόμενου τέλους απαιτείται να γίνεται εξετάζοντας το συνολικό κόστος παραγωγής της παρεχόμενης υπηρεσίας και υπό το φως στοιχείων όσο πιο καλά υπολογισμένων γίνεται (ΣτΕ 60/2010). Επιπροσθέτως, η κατανομή του κόστους μεταξύ των υπόχρεων πρέπει να γίνεται με αντικειμενικά κριτήρια, ώστε να μην παραβιάζεται η αρχή της ισότητας (ΣτΕ 78/1979), ενώ είναι προφανές πως κι εδώ έχει μεγάλη σημασία να γίνεται ο δυνατότερος ακριβής υπολογισμός (ΣτΕ 3263/1982, 3280/2001).

Προφανώς, μία απόφαση αναπροσαρμογής, απαιτείται να αιτιολογείται πρώτα και κύρια με ειδική αναφορά στους λόγους που καθιστούν επιβεβλημένη την αναπροσαρμογή και που είναι τόσο σημαντικοί (πχ τήρηση κανόνων Συνταγματικής τάξεως, συμμόρφωση με δικαστικές αποφάσεις, εντοπισμός παραλείψεων ή σημαντικών σφαλμάτων υπολογισμού που χρήζουν άμεσης διόρθωσης γιατί δημιουργούν αδικίες κ.α.), ώστε να δικαιολογούν την τυχόν αναστάτωση που θα επέλθει στην πορεία εκτέλεσης του Προϋπολογισμού του Δήμου.» 

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο Κεφάλαιο 4 του υπ’ αριθμ. 42119/ 15/7/2020 «1η ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ Νο 11/2017» εγγράφου του ΟΑΕΔ,, δικαιούχοι συμμετοχής στο συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι, μεταξύ άλλων, οι δήμοι, οι περιφέρειες και τα Ν.Π.Δ.Δ. αυτών, καθώς και οι επιχειρήσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτου και δευτέρου βαθμού (Δήμων και Περιφερειών) του Ν. 3852/2010, που ασκούν οικονομική δραστηριότητα.

Ως ποσό επιχορήγησης ορίζεται το 75% του μηνιαίου μισθολογικού και μη μισθολογικού κόστους του ωφελούμενου (στο μισθολογικό και μη μισθολογικό κόστος συμπεριλαμβάνονται οι συνολικές ακαθάριστες πραγματικές μηνιαίες αποδοχές και οι ασφαλιστικές εισφορές που βαρύνουν τον εργοδότη), με ανώτατο όριο τα 750 ευρώ μηνιαίως (το υπόλοιπο προφανώς καλύπτεται από τον ίδιο τον επιχορηγούμενο φορέα). Οι αποδοχές και η ασφάλιση των επιχορηγουμένων καθορίζονται από την κείμενη εργατική και ασφαλιστική νομοθεσία.

Ως προς τους κωδικούς αριθμούς στους οποίους θα πρέπει να εγγράψουν τα σχετικά έσοδα και έξοδα οι δικαιούχοι φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης που εφαρμόζουν τον τύπο του προϋπολογισμού των δήμων, σημειώνουμε τα εξής:

Α) Σκέλος εσόδων

Τα έσοδα των δήμων/ δημοτικών ΝΠΔΔ από το συγκεκριμένο πρόγραμμα θα πρέπει να εγγραφούν διακριτά, σε ανεπτυγμένη μορφή του ΚΑ 4319 «Λοιπά έσοδα προς απόδοση σε τρίτους»

Β) Σκέλος εξόδων

Οι δαπάνες (μισθολογικές/ μη μισθολογικές) στις οποίες θα προβεί ο δήμος/ ΝΠΔΔ για τους ωφελούμενους του προγράμματος, τόσο αυτές που καλύπτονται από την επιχορήγηση του εν λόγω προγράμματος όσο και αυτές που καλύπτονται από την ίδια συμμετοχή του φορέα, θα εγγραφούν

  • Οι μεν αποδοχές κάθε είδους σε ανεπτυγμένη μορφή του κατάλληλου ΚΑ της υποκατηγορίας 604 «ΑΠΟΔΟΧΕΣ ΕΚΤΑΚΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ (ΕΠΙ ΣΥΜΒΑΣΕΙ ΕΚΤΑΚΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ, ΗΜΕΡΟΜΙΣΘΙΩΝ ΩΡΟΜΙΣΘΙΩΝ ΚΛΠ)»
  • Οι δε εργοδοτικές εισφορές σε ανεπτυγμένη μορφή του ΚΑ 6054 «Εργοδοτικές εισφορές έκτακτου προσωπικού»

Σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 3 του ως άνω άρθρου «Το τέλος ταφής αποδίδεται από τους υπόχρεους της παρ. 1, σε ειδικό λογαριασμό που ο Ε.Ο.ΑΝ. τηρεί για τον σκοπό αυτόν και διατίθεται, με βάση τα ειδικά χρηματοδοτικά προγράμματα που εκπονεί και τα οποία εγκρίνονται από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας.».

Ως εκ τούτου, το σχετικό έσοδο που εισπράττεται θα εγγραφεί σε αναπτυγμένη μορφή του ΚΑ 4124 «Λοιπές εισπράξεις - κρατήσεις υπέρ του Δημοσίου» ενώ η αντίστοιχη δαπάνη εγγράφεται σε ομοίως ανεπτυγμένη μορφή του ΚΑ 8224 «Λοιπές αποδόσεις εισπράξεων - κρατήσεων υπέρ του Δημοσίου».

Υπογραμμίζεται ότι, σε περίπτωση που στον προϋπολογισμό οικονομικού έτους 2022 έχει ήδη διενεργηθεί η εγγραφή του ως άνω εσόδου σε ΚΑ που περιλαμβάνεται στην ΟΜΑΔΑ ΕΣΟΔΩΝ Ι, τυγχάνουν εφαρμογής τα οριζόμενα της παρ. 3 του άρθρου 3Β της υπ’ αριθμ. 55040/21.07.2021 (Β΄3291) κ.υ.α. «Ειδικές παρατηρήσεις  επί των οριζόμενων στο άρθρο 3», θεωρείται επιτρεπτή η υπέρβαση του τιθέμενου ορίου της ΟΜΑΔΑΣ ΕΣΟΔΩΝ Ι κατά το ποσό του σχετικού εσόδου, αλλά θα πρέπει στην 1η υποχρεωτική αναμόρφωση ή σε επόμενη εφόσον αυτή έχει πραγματοποιηθεί, να γίνουν οι σχετικές εγγραφές στους ως άνω υποδεικνυόμενους ΚΑΕ.

Tα έσοδα που αποδίδονται στους δήμους για την κάλυψη λειτουργικών και λοιπών γενικών δαπανών τους, λόγω της επιβάρυνσης των προϋπολογισμών τους από την αύξηση του ενεργειακού κόστους, βάσει της υπ’ αριθμ. 43582/30.06.2022 (ΑΔΑ:62ΛΛ46ΜΤΛ6-ΗΘΥ) απόφασης, θα εγγραφούν στον Κ.Α. 1211 «Από  εθνικούς πόρους (μέσω του τακτικού προϋπολογισμού)»